Co powinien umieć 5-latek w przedszkolu według podstawy programowej?

Nowa podstawa programowa dla wychowania przedszkolnego, obowiązująca od 1 września 2026 roku, precyzuje, jakie umiejętności oraz kompetencje powinien posiadać 5-latek kończący edukację przedszkolną. Podstawowym celem jest przygotowanie dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej poprzez wszechstronny rozwój społeczno-emocjonalny, językowy, poznawczy, motoryczny oraz osobisty, a także uwzględnianie indywidualnych potrzeb rozwojowych każdego dziecka[1][3][4].

Założenia i cele wychowania przedszkolnego

Cel wychowania przedszkolnego polega na określeniu rozwojowych możliwości dziecka i ukierunkowaniu ich na przygotowanie do nauki w szkole podstawowej[1][4]. Zgodnie z ideami nowej podstawy programowej najważniejsze są: zabawa, aktywność ruchowa, aktywne działanie, rozbudzanie ciekawości, samodzielność i twórcza wytrwałość[3]. Przedszkole staje się miejscem, gdzie wspiera się spontaneiczność dzieci i umożliwia im wyrażanie siebie w bezpiecznym otoczeniu.

Każde dziecko traktowane jest indywidualnie dzięki systematycznej indywidualizacji procesu kształcenia, która dostosowuje tempo i treści edukacyjne do potrzeb i możliwości rozwojowych[2]. Znaczenie ma także edukacja włączająca, uznająca różnorodność za wartość społeczną i edukacyjną, dzięki czemu wszystkie dzieci mają szansę na optymalny rozwój[2].

Zabawy w grupie stanowią główną formę działalności edukacyjnej. W przedszkolu 5-latek nie uczy się czynności złożonych z udziałem całej grupy, lecz realizuje zadania przygotowujące do nauki pisania i czytania[4].

Umiejętności społeczno-emocjonalne 5-latka

Rozwój umiejętności społeczno-emocjonalnych to jeden z filarów edukacji przedszkolnej. Przedszkolak uczy się oceniać swoje zachowanie w kontekście zadań oraz przyjętych norm grupowych, a także przyjmować, tworzyć i przestrzegać zasad obowiązujących w zabawie i codziennych sytuacjach[1]. Umiejętność współdziałania w grupie i uczestnictwo w podejmowaniu decyzji mają wpływ na poczucie sprawczości i budowanie zaufania do siebie oraz innych[2][3].

W przedszkolu wspiera się dzieci w inicjowaniu i podejmowaniu działań z korzyścią zarówno własną, jak i całej grupy. Wytrwałość oraz zdolność do budowania relacji są nieodzowną częścią procesu adaptacji społecznej i edukacji włączającej[2][3].

Umiejętności językowe i komunikacyjne

Kompetencje językowe rozwijane są poprzez opowiadanie o wydarzeniach z życia przedszkola, objaśnianie prostych historyjek obrazkowych oraz układanie historyjek, co stymuluje logiczne myślenie i porządkowanie doświadczeń[4]. Przedszkolaki recytują wiersze, rozwiązują i układają zagadki oraz podejmują samodzielne eksperymenty językowe, które poszerzają słownictwo i wyobraźnię[1][4].

Te aktywności służą zarówno poszerzaniu zasobu słownictwa, jak i rozwijaniu umiejętności swobodnego wypowiadania się oraz rozumienia wypowiedzi innych dzieci i dorosłych.

Umiejętności poznawcze

Rozwój poznawczy dziecka obejmuje samodzielną i zespołową eksplorację otaczającego świata przez prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów[1][2]. Przedszkolak uczy się rozwiązywania codziennych problemów, formułowania pytań o przyczyny zaobserwowanych zjawisk oraz krytycznego i kreatywnego myślenia[3]. Ważną rolę odgrywa również zdolność wykorzystywania pojęć matematycznych w praktyce oraz zdobywanie ogólnych kompetencji poznawczych sprzyjających przygotowaniu do nauki w szkole[3].

Realizując te zadania, dziecko uczy się samodzielności, wytrwałości w rozwiązywaniu problemów i otwartości na nowe doświadczenia[3].

Umiejętności motoryczne i przygotowanie do nauki pisania

W przedszkolu 5-latki rozwijają sprawność manualną oraz koordynację wzrokowo-ruchową, przygotowując się do rysowania i nauki pisania[6]. Podstawa programowa podkreśla konieczność ćwiczenia prawidłowego chwytu ołówka, zwiększania precyzji ruchów oraz wykonywania czynności wymagających sprawnych dłoni i palców[6].

Dzięki tym ćwiczeniom dziecko zdobywa podstawowe umiejętności niezbędne w kolejnych etapach edukacji, minimalizując ryzyko trudności szkolnych.

Rozumienie i ochrona przyrody

Ważnym elementem podstawy programowej jest rozumienie przyrody. Przedszkolaki uczą się charakteryzować rośliny i zwierzęta z najbliższego otoczenia oraz dbania o środowisko[3]. Poprzez zadawanie pytań o przyczyny zjawisk przyrodniczych kształtują postawę badawczą i szacunek do otaczającego świata.

Codzienna praktyka obejmuje także działania proekologiczne zgodnie z możliwościami dziecka, rozwijając wrażliwość i odpowiedzialność za naturę.

Proces uczenia się i rola nauczyciela

Nauczyciele nie tylko diagnozują i obserwują rozwój dziecka, ale także twórczo organizują przestrzeń uczenia się poprzez dobór metod, form i środków o potwierdzonej skuteczności, zgodnych z celami edukacyjnymi i indywidualnym potencjałem ucznia[2][4]. Dziecko jest wspierane w samodzielnej eksploracji, a treści edukacyjne są dostosowywane do jego percepcji, wyobrażeń i potrzeb rozwojowych[1][2].

Przedszkole wykorzystuje zarówno otoczenie fizyczne, jak i społeczne jako miejsce działań edukacyjnych, dbając o wszechstronny rozwój każdego dziecka bez względu na poziom jego umiejętności[2].

Kompetencje przygotowujące do nauki w szkole

Przedszkole wspiera systematyczne mechanizmy uczenia się takie jak: krytyczne i kreatywne myślenie, rozumowanie matematyczne, wykorzystywanie nabytych umiejętności w praktyce, samodzielność oraz wytrwałość w rozwiązywaniu problemów, przygotowując dzieci do zróżnicowanych wymagań szkolnych[3]. Kładzie się także nacisk na kompetencje kluczowe niezbędne w dalszym rozwoju oraz działania profilaktyczno-wychowawcze w różnych obszarach umiejętności, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji społeczno-emocjonalnych[2][6].

Ostatecznym celem wychowania przedszkolnego jest osiągnięcie przez dziecko poziomu umożliwiającego swobodny start w szkole, zważywszy na indywidualne i specjalne potrzeby edukacyjne wszystkich wychowanków[1].

Podsumowanie

5-latek kończący przedszkole powinien być wszechstronnie przygotowany do podjęcia nauki w szkole podstawowej poprzez rozwinięte umiejętności społeczno-emocjonalne, językowe, poznawcze, motoryczne oraz kompetencje związane z rozumieniem przyrody. Cały proces edukacyjny opiera się na indywidualizacji, zabawie oraz aktywnym, twórczym działaniu wspierającym potencjał i ciekawość dziecka. Tak przygotowane dziecko ma realną szansę na sukces edukacyjny już od pierwszych dni nauki szkolnej[1][3][4].

Źródła:

1. https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/2017/05/wychowanie-przedszkolne-i-edukacja-wczesnoszkolna.-pp-z-komentarzem.pdf
2. https://www.gov.pl/attachment/00df3667-a426-4c00-8168-aee278abfda1
3. https://ibe.edu.pl/images/Zmiany_w_szkolach/OdPodstaw/OdPodstaw%20-%20wychowanie_przedszkolne.pdf
4. https://prawo.vulcan.edu.pl/przegdok.asp?qdatprz=akt&qplikid=4228
5. https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawa-programowa-wychowania-przedszkolnego-dla-przedszkoli-i-oddzialow-przedszkolnych-w-szkolach-podstawowych
6. https://www.nowaera.pl/wychowanie-przedszkolne/od-ucha-do-ucha